Libya Temsilciler Meclisi, Bingazi’de yaptığı toplantıda Türkiye ile Libya Ulusal Mutabakat Hükûmeti arasında imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını oy birliğiyle onayladı. Meclis, 2020’de anlaşmaları reddeden ve Türkiye’yle siyasi ilişkilerin kesilmesini isteyen kararlarını da kaldırdı. Böylece Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki kıta sahanlığı tezine, Libya’nın doğusundaki parlamentodan da siyasi destek geldi. [1] [2]
2019’da İmzalanan Mutabakat Ne Getiriyor?
Türkiye ile dönemin Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Libya Ulusal Mutabakat Hükûmeti, 27 Kasım 2019’da İstanbul’da Akdeniz’de deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakatı imzaladı. Metin, iki ülke arasındaki kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırlandırmasını düzenliyor. [3]
Türkiye Büyük Millet Meclisi anlaşmanın onaylanmasını 5 Aralık 2019’da uygun buldu. BM Antlaşmalar Koleksiyonu kayıtlarında mutabakatın 8 Aralık 2019’da yürürlüğe girdiği ve 11 Aralık’ta tescil edildiği görülüyor. BM’ye tescil, anlaşmanın BM tarafından onaylandığı veya üçüncü ülkeler arasındaki uyuşmazlığın çözüldüğü anlamına gelmiyor. [4] [5]
2020’de Reddedilen Anlaşma, 2026’da Oy Birliğiyle Onaylandı
Libya’da 2014’ten bu yana süren doğu-batı ayrışması, mutabakatın ülke içindeki kabulünü de etkilemişti. Trablus’taki Ulusal Mutabakat Hükûmeti anlaşmayı imzalarken, doğudaki Temsilciler Meclisi 4 Ocak 2020’de hem deniz yetki alanları metnini hem de aynı gün imzalanmış ayrı güvenlik ve askerî işbirliği mutabakatını reddetmiş, Ankara’yla siyasi ilişkilerin kesilmesi yönünde karar almıştı. [6]
20 Ekim 2026’daki oylamada Meclis, deniz yetki alanları mutabakatını oy birliğiyle onayladı; 2020’deki ret ve ilişkileri kesme kararlarını kaldırdı. Reuters’a konuşan milletvekilleri, kararı Libya için ekonomik, siyasi ve ulusal güvenlik alanlarında stratejik bir adım olarak değerlendirdi. [1]
Türkiye’nin Kıta Sahanlığı Tezi Açısından Önemi
Türkiye açısından temel kazanım, Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanı tezinin Libya’nın doğusundaki parlamentodan da destek görmesi. 2019’da yalnızca Trablus yönetiminin imzaladığı mutabakat, bugünkü kararla Libya iç siyasetinde daha geniş bir parlamenter dayanak kazanmış oldu. Bu gelişme, Ankara’nın deniz alanları ve enerji faaliyetleri konusundaki diplomatik elini güçlendirebilir.
Türkiye, mutabakatı kıyıların uzunluğu ve hakkaniyet ilkesi temelinde savunuyor; ana kara kıyılarının deniz alanı projeksiyonunun adalar nedeniyle bütünüyle kesilmemesi gerektiğini belirtiyor. Yunanistan ve Avrupa Birliği ise anlaşmanın Yunan adalarının deniz yetki alanlarını ve üçüncü ülkelerin haklarını ihlal ettiğini savunuyor. [7] [8]
Bu nedenle Libya Meclisi’nin kararı, Türkiye’nin tezine siyasi destek sağlıyor; ancak Yunanistan ve diğer ülkelerle yaşanan deniz sınırı uyuşmazlıklarını tek başına çözmüyor. Kıta sahanlığı sınırlarının üçüncü taraflar bakımından kesinleşmesi, ilgili ülkeler arasında uzlaşma veya yetkili uluslararası yargı süreci gerektiriyor.
Enerji Projeleri ve Deniz Ulaşımı Üzerindeki Etkisi
Mutabakat, Doğu Akdeniz’de enerji arama faaliyetleri ve deniz tabanı projelerinin hangi alanlarda yürütülebileceğine ilişkin tartışmaların merkezinde bulunuyor. Türkiye ve Libya’nın deniz alanları üzerindeki iddialarının güçlenmesi, hidrokarbon arama ve olası kaynak paylaşımı bakımından yeni diplomatik ve ekonomik görüşmelerin önünü açabilir.
Anlaşmazlığın güncel yansımalarından biri, Yunanistan, Kıbrıs ve ileride İsrail’i birbirine bağlaması planlanan Great Sea Interconnector elektrik kablosu projesi. Reuters’ın 15 Ekim 2026 tarihli haberine göre Yunanistan, kablo güzergâhı için deniz tabanı araştırmalarını yeniden başlatmaya hazırlanırken Türkiye, araştırma alanının 2019 mutabakatı kapsamındaki bölgeden geçtiğini savunuyor. Atina bu değerlendirmeyi kabul etmiyor. [9]
Askerî Boyut: Deniz Mutabakatı, Askerî İttifak Değil
Deniz yetki alanları mutabakatı ile güvenlik ve askerî işbirliği mutabakatı aynı gün imzalanmış olsa da bunlar ayrı metinlerdir. Deniz mutabakatı kendi başına Türkiye’ye Libya’da üs kurma, asker konuşlandırma veya üçüncü ülkelerin deniz alanlarında sınırsız askerî faaliyet yürütme yetkisi vermiyor.
Bununla birlikte, doğu Libya’daki Meclisin 2020’deki ret kararını kaldırması Ankara ile Bingazi arasında deniz güvenliği, askerî temas, eğitim ve istihbarat gibi başlıklarda diyalog alanını genişletebilir. Bu, mevcut oylamanın doğrudan askerî sonucu değil; Türkiye’nin artık Libya’nın doğusuyla da kurduğu siyasi ilişkinin yaratabileceği olası bir etkidir.
2020’de Türkiye’nin Trablus yönetimine verdiği askerî destek, Hafter güçlerinin başkenti ele geçirme girişiminin durdurulmasında etkili olmuştu. Bugünkü gelişme, Ankara’nın Libya politikasında yalnızca batıdaki yönetimle değil, doğudaki güç merkezleriyle de ilişki kurma yönündeki değişimini gösteriyor. [10]
Doğu Akdeniz’de Yeni Dönem mi?
Oy birliğiyle alınan karar, Türkiye-Libya ilişkilerinde ve Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları tartışmasında önemli bir siyasi dönüm noktası. Libya’nın doğusundan gelen destek, Türkiye’nin kıta sahanlığı tezini güçlendirebilir; enerji ve deniz ulaşımı projelerinde Ankara’nın müzakere pozisyonunu da etkileyebilir.
Ancak Libya’daki doğu-batı bölünmesi sürüyor ve uluslararası aktörlerin anlaşmaya yönelik itirazları devam ediyor. Bu nedenle oylama, tartışmayı bitiren son adım değil; Türkiye, Libya, Yunanistan ve diğer bölge ülkeleri arasındaki diplomatik ve hukuki mücadelede yeni bir aşama olarak görülmeli.