Şişe Başına 1 TL Teşviki 2,3 Milyon Kullanıcıya Ulaştı!

DOA Noktalarında Uzun Kuyruklar Oluştu

Türkiye genelinde 1 Temmuz’da yaygınlaştırılan DOA (Depozitosu Olan Ambalajlar sistemi) ile 17 günde 33 milyon 333 bin 990 içecek ambalajı toplandı. Vatandaşların yoğun ilgisi bazı iade noktalarında uzun kuyruklar oluştururken, sokak atık toplayıcıları PET şişe bulamadıkları için gelirlerinin azaldığını söylüyor

18 Temmuz 2026 — Ekonomi365 Haber Merkezi

Türkiye’de plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını geri dönüşüme kazandıran Depozitosu Olan Ambalajlar sistemi(DOA), şişe başına verilen 1 TL’lik teşvikle kısa sürede milyonlarca kullanıcıya ulaştı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının açıkladığı verilere göre sistemin ülke genelinde yaygınlaştırıldığı 1 Temmuz 2026’dan sonraki 17 günde kullanıcı sayısı 2 milyon 331 bin 984’e, toplanan ambalaj sayısı ise 33 milyon 333 bin 990’a yükseldi.

Vatandaşların poşetler ve çuvallar dolusu ambalajla iade noktalarına gelmesi, özellikle büyükşehirlerdeki bazı merkezlerin önünde uzun kuyruklar oluşturdu. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde sabah saatlerinden itibaren şişeleriyle bekleyen vatandaşlar görülürken, bazı kullanıcılar makinelerin ellerindeki her ambalajı kabul etmediğinden yakındı.

Uygulamaya gösterilen yoğun ilgi çevre açısından önemli bir başarıya işaret ederken, sistemin ekonomik ve sosyal sonuçları da tartışılmaya başlandı. Bir tarafta ambalajları gelir kaynağına dönüştüren milyonlarca vatandaş bulunurken, diğer tarafta yıllardır sokaklardan PET şişe ve karton toplayarak geçimini sağlayan çalışanlar gelir kaybı yaşadıklarını belirtiyor.

17 Günde 2,3 Milyon Kullanıcı, 33,3 Milyon Ambalaj

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum tarafından 18 Temmuz’da açıklanan son verilere göre, DOA sistemi 17 günde 33 milyon 333 bin 990 adet ambalajı geri dönüşüm zincirine kazandırdı. Sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı aynı dönemde 2 milyon 331 bin 984’e ulaştı.

Uygulamanın ilk 10 gününde kullanıcı sayısı 1 milyon 992 bin 6, toplanan ambalaj sayısı ise 18 milyon 775 bin 861 olarak açıklanmıştı. Buna göre yalnızca sonraki yedi günde yaklaşık 339 bin yeni kullanıcı sisteme katılırken, 14,5 milyondan fazla yeni ambalaj toplandı.

Her uygun ambalaj için 1 TL teşvik verildiği dikkate alındığında, 17 günlük toplama miktarı yaklaşık 33,3 milyon TL’lik teorik teşvik hacmine karşılık geliyor. Ödemeler, kullanıcının DOA mobil uygulamasındaki dijital cüzdanına aktarılıyor.

En Fazla Ambalaj İstanbul’da Toplandı

Açıklanan şehir bazlı verilere göre sistemin ilk 17 gününde en fazla ambalaj İstanbul’da toplandı. İstanbul’da 2 milyon 760 bin 802 ambalaj geri dönüşüme kazandırılırken, kenti 1 milyon 332 bin 752 ambalajla Denizli izledi.

Sakarya’da 1 milyon 260 bin 888, Ankara’da 1 milyon 225 bin 795 ve Bursa’da 1 milyon 200 bin 501 ambalaj toplandı. İstanbul’un ilk sırada yer alması, kentin yüksek nüfusunun yanında iade makinelerine yönelik yoğun ilgiyi ve merkezlerin önünde oluşan kuyrukları da açıklıyor.

Vatandaşlar Sabah Saatlerinde Sıraya Girdi

Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, vatandaşların sabah saatlerinde geri dönüşüm noktalarının önünde şişe dolu poşetlerle beklediği görüldü. Görüntüyü paylaşan bir vatandaş, sıradakilerin çok sayıda şişe topladığını belirterek kendi getirdiği ambalajın makine tarafından okunmadığını söyledi.

“Millet bir sürü şişe toplamış. Bana bu düştü, onu da makine okumuyor.”

Paylaşımlar bazı noktalarda ciddi yoğunluk yaşandığını doğruluyor. Ancak yaralanma, panik veya kontrolsüz kalabalığa ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmadığı için tabloyu “izdiham” yerine uzun kuyruk ve yoğunluk olarak tanımlamak daha doğru görünüyor.

DOA Sistemi Nasıl Çalışıyor?

DOA, “Depozitosu Olan Ambalajlar” ifadesinin kısaltması olarak kullanılıyor. Sistem; cam ve PET şişeler ile alüminyum içecek kutularının çöpe atılmadan kaynağında ayrı toplanmasını, dijital olarak doğrulanmasını ve yeniden hammaddeye dönüştürülmesini amaçlıyor.

Vatandaşlar DOA işaretli içecek ambalajlarını depozito iade makinelerine veya manuel iade noktalarına teslim ediyor. Doğrulanan her uygun ambalaj için 1 TL teşvik kullanıcının DOA dijital cüzdanına yükleniyor.

DOA’nın resmî bilgilendirme sayfasına göre kullanıcılar biriken tutarı ATM’den çekebiliyor, banka hesabına veya başka bir kullanıcıya gönderebiliyor, sanal kartla alışverişte ya da karekodla ödeme sırasında kullanabiliyor. Sistem üzerinden bir kullanıcının günlük en fazla 200 adet depozitolu ambalaj iade edebileceği belirtiliyor.

Her Şişe Makine Tarafından Kabul Edilmiyor

Uygulamayla ilgili en yaygın yanlış anlaşılmalardan biri, sokakta bulunan bütün plastik veya cam şişelerin 1 TL karşılığında iade edilebileceği düşüncesi oldu. Resmî kurallara göre yalnızca DOA veya depozito işareti taşıyan cam ve PET şişeler ile alüminyum içecek kutuları sistem kapsamına giriyor.

Ambalajın sistem tarafından tanınması ve doğrulanması gerekiyor. DOA kapsamına alınmamış ürünler, depozito işareti bulunmayan eski ambalajlar veya makinenin doğrulayamadığı ürünler reddedilebiliyor. Bu durum, uzun süre şişe biriktiren bazı vatandaşların ellerindeki ambalajların tamamından ödeme alamamasına neden olabiliyor.

1 TL Tüketiciden Alınan Ek Ücret Değil

Bakanlık açıklamasına göre uygulamada ürün fiyatına ayrıca 1 TL’lik yeni bir depozito bedeli eklenmiyor. Üreticilerin sisteme ödediği katılım ve toplama bedelleri, uygun ambalajı iade eden vatandaşa teşvik olarak aktarılıyor.

Bu nedenle uygulama, klasik anlamda tüketicinin alışveriş sırasında ödediği 1 TL’yi daha sonra geri almasından ziyade, mevcut finansman yapısı üzerinden ambalajı sisteme döndüren kişiye verilen ekonomik teşvik olarak işliyor.

Yıllık Hedef 25 Milyar Ambalaj ve 30 Milyar TL

Bakanlık, Türkiye’de her yıl piyasaya sürülen yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının sistem kapsamında geri kazanılmasını hedefliyor. DOA’nın ekonomiye yıllık yaklaşık 30 milyar TL doğrudan katkı sağlaması planlanıyor.

İlk aşamada geri kazanım oranının yüzde 50’ye, sistemin olgunlaşmasıyla yüzde 80’e yükseltilmesi amaçlanıyor. Ambalajların temiz ve ayrı toplanması, geri dönüşüm tesislerinde daha kaliteli hammadde elde edilmesini ve plastik, cam ile alüminyum ithalatının azaltılmasını sağlayabilir.

Sokak Atık Toplayıcıları Gelir Kaybından Şikâyetçi

DOA’nın hızlı büyümesi, sokaklardan geri dönüştürülebilir malzeme toplayarak geçimini sağlayan çalışanların gelir modelini de değiştirdi. İstanbul’da konuşan bazı atık toplayıcıları, vatandaşların PET şişeleri iade makinelerine götürmesi nedeniyle konteynerlerde şişe bulamadıklarını söyledi.

“Pet şişe toplayamadığımız için günlük kazancımız 1000 TL’den 600 TL’ye indi.”

Bir başka çalışan, daha önce bir saatte topladığı PET şişe miktarına artık beş günde ulaşamadığını belirtti. Çalışanlar, PET şişe yerine karton ve naylon toplamaya yöneldiklerini, ancak gelirlerinin yine de azaldığını ifade ediyor.

Bu açıklamalar İstanbul’daki çalışanların saha beyanlarına dayanıyor; bütün atık toplayıcılarının gelirindeki değişimi gösteren kapsamlı ve resmî bir istatistik henüz yayımlanmış değil. Buna rağmen benzer şikâyetler, çevresel dönüşümün sosyal etkilerinin de izlenmesi gerektiğini gösteriyor.

Atık Toplayıcıları Sisteme Dahil Edilebilir mi?

Depozito iade makinelerinin kaldırılması veya 1 TL’lik teşvikin azaltılması, çevresel kazanımları zayıflatabilir. Daha kalıcı çözüm, sokak atık toplayıcılarının yeni sistemin dışında bırakılmaması olabilir.

Atık toplayıcılarının belediyeler ve yetkilendirilmiş saha operatörleri üzerinden kayıt altına alınması, toplu teslim noktalarına erişebilmesi, taşıma ve ayrıştırma süreçlerinde çalıştırılması veya kooperatif modeliyle sisteme dahil edilmesi tartışılabilir.

Böylece vatandaşla sokak toplayıcısını aynı şişe için rakip haline getiren yapı yerine, bağımsız çalışanları geri dönüşüm zincirinin kayıtlı ve güvenceli bir parçasına dönüştüren bir model kurulabilir.

Vatandaş Kazandı, Çevre Kazandı; Sosyal Denge İzlenmeli

DOA sistemi 17 günde 2,3 milyondan fazla kullanıcıya ulaşarak Türkiye’de ekonomik teşvikin geri dönüşüm davranışını ne kadar hızlı değiştirebileceğini gösterdi. Sokaklara ve çöplere atılan şişeler kısa sürede ekonomik değeri olan bir ürüne dönüştü.

Uzun kuyruklar, 33 milyonu aşan ambalaj sayısı ve mobil uygulamadaki hızlı kullanıcı artışı sistemin güçlü bir toplumsal karşılık bulduğunu ortaya koyuyor. Ancak makine kapasitesi, bekleme süreleri, hangi ambalajların kabul edildiğine ilişkin bilgilendirme ve sokak atık toplayıcılarının gelir kaybı gibi başlıkların da çözülmesi gerekiyor.

Türkiye’nin geri dönüşümdeki başarısı yalnızca toplanan şişe sayısıyla değil; sistemin ne kadar kolay, şeffaf, erişilebilir ve sosyal açıdan kapsayıcı çalıştığıyla ölçülecek.

Ekonomi365 değerlendirmesi: Şişe başına 1 TL teşviki, kısa sürede milyonlarca vatandaşı geri dönüşüm sistemine çekerek önemli bir davranış değişikliği oluşturdu. Bundan sonraki aşamada iade noktalarının kapasitesi artırılmalı, vatandaş hangi ambalajın kabul edildiği konusunda daha açık bilgilendirilmeli ve geçimini atık toplayarak sağlayan çalışanlar kayıtlı biçimde yeni sisteme dahil edilmelidir.